- विलोम शब्द ( विपरीतार्थक शब्द ) ( Antonym Word )
किसी शब्द का विपरीत या उल्टा अर्थ देने वाले शब्दों को विलोम शब्द कहते है। या एक़ - दूसरे के विपरीत या उल्टा अर्थ देने वाले शब्द विलोम कहलाते है । अत: विलोम का अर्थ है - उल्टा या विरोधी अर्थ देने वाल़ा ।
विलोम शब्दों के उदाहरण नीचे दिए जा रहे है --
रात -- दिन
अमृत -- विष
अथ -- इति
अन्धकार -- प्रकाश
अल्पायु -- दीर्घायु
विलोम शब्द ( विपरीतार्थक शब्द ) ( Antonym Word )
| शब्द --- विलोम शब्द
|
अ
- अमृत --- विष
- अथ --- इति
- अन्धकार --- प्रकाश
- अल्पायु --- दीर्घायु
- अनुराग --- विराग
- अनुज --- अग्रज
- अधिक --- न्यून
- अर्थ --- अनर्थ
- अपेक्षा --- नगद
- अतिवृष्टि --- अनावृष्टि
- अनुपस्थिति --- उपस्थिति
- अज्ञान --- ज्ञान
|
आ
- आदि --- अंत
- आगामी --- गत
- आग्रह --- दुराग्रह
- आकर्षण --- विकर्षण
- आदान --- प्रदान
- आलस्य --- स्फूर्ति
- आदर्श --- यथार्थ
- आय --- व्यय
- आहार --- निराहार
|
| इ
|
| ई
|
उ
- उत्कर्ष --- अपकर्ष
- उत्थान --- पतन
- उद्यमी --- आलसी
- उर्वर --- ऊसर
- उधार --- नगद
- उपस्थित --- अनुपस्थित
- उत्कृष्ट --- निकृष्ट
- उत्तम --- अधम
- उपजाऊं --- बंजर
|
| ऊ
|
| ऋ
|
ए
- एकता --- अनेकता
- एक --- अनेक
|
| ऐ
|
| ओ
|
| औ
|
| अं
|
| अः
|
क
- कृतज्ञ --- कृतघ्न
- क्रय --- विक्रय
- कमाना --- खर्च करना
- क्रूर --- दयालु
- कच्चा --- पक्का
|
| ख
|
ग
- गुप्त --- प्रकट
- गर्म --- ठंडा
- गन्दा --- साफ़
|
घ
- घृणा --- प्रेम
- घात --- प्रतिघात
|
| ङ
|
| च
|
| छ
|
ज
- जन्म --- मृत्यु
- जल्दी --- देरी
|
| झ
|
| ञ
|
| ट
|
| ठ
|
| ड
|
| ढ
|
| ण
|
| त
|
| थ
|
द
- दुर्लभ --- सुलभ
- दाता --- याचक
|
ध
- धीरे --- तेज
- धनी --- गरीब
|
न
- निरक्षर --- साक्षर
- नूतन --- पुरातन
- निंदा --- स्तुति
- निर्दोष --- र्दोष
- नीचा --- ऊंचा
|
प
- प्रत्यक्ष --- परोक्ष
- पतला --- मोटा
|
| फ
|
ब
- बंधन --- मुक्ति
- बुद्धिमता --- मुर्खता
- बासी --- ताजा
|
| भ
|
म
- मूक --- वाचाल
- मितव्यय --- अपव्यय
- मोक्ष --- बंधन
- मौखिक --- लिखित
|
| य
|
र
- रात --- दिन
- रुग्ण --- स्वस्थ
- रक्षक --- भक्षक
|
| ल
|
व
- विधि --- निषेध
- विधवा --- सधवा
- वरदान --- अभिशाप
- विनम्रता --- घमंड
- विजय --- पराजय
|
श
- शयन --- जागरण
- शीत --- उष्ण
- शुभ --- अशुभ
- शुष्क --- आर्द्र
- शोर --- शांन्ति
|
| ष
|
स
- स्वाधीन --- पराधीन
- स्वत्रंता --- दासता
- स्वीकार --- अस्वीकार
- स्थाई --- अस्थायी
- सजीव --- निर्जीव
- सुगंध --- दुर्गन्ध
- संक्षेप --- विस्तार
- सरस --- नीरस
- सौभाग्य --- दुर्भाग्य
- सगुण --- निर्गुण
- सक्रिय --- निष्क्रय
- सफल --- असफल
- सज्जन --- दुर्जन
- संतोष --- असंतोष
- सम्मान --- अनादर
- सुखान्त --- दुखांत
- सच --- झूट
- सुन्दर --- बदसूरत
|
| ह
|
| क्ष
|
| त्र
|
| ज्ञ
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
टीका टिप्पणी और संदर्भ