<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="hi">
	<id>https://bharatdiscovery.org/w/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%88%E0%A4%A8%E0%A4%BE</id>
	<title>मुरैना - अवतरण इतिहास</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://bharatdiscovery.org/w/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%88%E0%A4%A8%E0%A4%BE"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%88%E0%A4%A8%E0%A4%BE&amp;action=history"/>
	<updated>2026-06-09T18:44:35Z</updated>
	<subtitle>विकि पर उपलब्ध इस पृष्ठ का अवतरण इतिहास</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.41.1</generator>
	<entry>
		<id>https://bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%88%E0%A4%A8%E0%A4%BE&amp;diff=501913&amp;oldid=prev</id>
		<title>रविन्द्र प्रसाद: ''''मुरैना''' मध्य प्रदेश राज्य, [[मध्य भारत...' के साथ नया पन्ना बनाया</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://bharatdiscovery.org/w/index.php?title=%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%88%E0%A4%A8%E0%A4%BE&amp;diff=501913&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2014-08-26T12:39:06Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;मुरैना&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; &lt;a href=&quot;/india/%E0%A4%AE%E0%A4%A7%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B6&quot; title=&quot;मध्य प्रदेश&quot;&gt;मध्य प्रदेश राज्य&lt;/a&gt;, [[मध्य भारत...&amp;#039; के साथ नया पन्ना बनाया&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;नया पृष्ठ&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;'''मुरैना''' [[मध्य प्रदेश|मध्य प्रदेश राज्य]], [[मध्य भारत]] का एक नगर, जो मुरैना ज़िले का प्रशासनिक मुख्यालय है। यह 'पेच मुरैना' भी कहलाता है। मुरैना एक प्रमुख [[कृषि]] व्यापार केंद्र है। यह रेल तथा '[[राष्ट्रीय राजमार्ग]]' से [[ग्वालियर]] व [[आगरा]] से जुड़ा हुआ है। तेल मिल और सूती वस्त्रों की बुनाई यहां के प्रमुख उद्योग हैं।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*उत्तरी मध्य प्रदेश में स्थित मुरैना चंबल घाटी का प्रमुख ज़िला है। यह [[ग्वालियर|ग्वालियर नगर]] से लगभग 46 कि.मी. की दूरी पर है।&lt;br /&gt;
*5000 वर्ग कि.मी. क्षेत्र में फैले इस ज़िले से [[चंबल नदी|चंबल]], कुंवारी, आसन और सांक नदियां बहती हैं।&lt;br /&gt;
*पर्यटन के लिए आने वालों के देखने के लिए यहां अनेक दर्शनीय स्थल हैं। इन दर्शनीय स्थलों में सिहोनिया, पहाड़गढ़, मीतावली, नूराबाद, सबलगढ़ का क़िला और [[राष्ट्रीय चम्बल वन्य जीव अभयारण्य]] प्रमुख हैं। यहां एक पुरातात्विक संग्रहालय और गैलरी भी देखी जा सकती है।&lt;br /&gt;
*11,586 वर्ग कि.मी. क्षेत्रफल वाले मुरैना ज़िले का गठन [[1948]] में हुआ था और इसमें भूतपूर्व शिवपुर आदि रियासतों को शामिल किया गया था।&lt;br /&gt;
*चंबल नदी के निचले बेसिन में स्थित मुरैना उत्तर दिशा में कछारी मैदान से युक्त है। यह क्षेत्र कई तंग घाटियों से पटा हुआ है और इसके दक्षिण में वन क्षेत्र है।&lt;br /&gt;
*[[गेहूँ]] और [[तिलहन]] यहाँ की मुख्य फ़सलें हैं तथा यहां निर्माण में काम आने वाले पत्थारों का खनन होता है।&lt;br /&gt;
*मुरैना में एक सीमेंट कारख़ाना है और शिवपुर यहां का महत्त्वपूर्ण व्यापार केंद्र है।&lt;br /&gt;
*इस शहर में 'जीवाजी विश्वविद्यालय' से संबद्ध कई महाविद्यालय हैं।&lt;br /&gt;
*वर्ष [[2001]] की [[जनगणना]] के अनुसार यहाँ की जनसंख्या, नगर निगम क्षेत्र 1,50,890 तथा ज़िला कुल 15,87,264 थी।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{लेख प्रगति|आधार=|प्रारम्भिक= प्रारम्भिक1|माध्यमिक= |पूर्णता= |शोध= }}&lt;br /&gt;
==टीका टिप्पणी और संदर्भ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references/&amp;gt;&lt;br /&gt;
==संबंधित लेख==&lt;br /&gt;
{{मध्य प्रदेश के नगर}}{{मध्य प्रदेश के पर्यटन स्थल}}&lt;br /&gt;
[[Category:मध्य प्रदेश]][[Category:मध्य प्रदेश के नगर]][[Category:भारत के नगर]][[Category:मध्य प्रदेश के पर्यटन स्थल]][[Category:पर्यटन कोश]]&lt;br /&gt;
__INDEX__&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>रविन्द्र प्रसाद</name></author>
	</entry>
</feed>